H2646

Jaarikoon met de Anastasis en scènes van de Passiecyclus

Regio: Rusland
Periode: Laat 19e eeuw
Afmeting: 44 x 37 cm

Omschrijving

Een zeer fijn geschilderde kalenderikoon die het hele jaar voorstelt volgens de feestdagen van heiligen en liturgische feesten, met in het midden twaalf scènes uit de Passiecyclus rondom de Opstanding van Christus.

Deze opvallend goed bewaard gebleven kalender ikoon vertegenwoordigt de belangrijkste heiligen en religieuze feesten van elke dag van het jaar. Elke maand bestaat uit een rechthoek van vier rijen waarin heiligen en heilige gebeurtenissen (de liturgische feesten) naast elkaar zijn afgebeeld. Elke dag van de maand wordt aangegeven door een roodkleurig nummer (in Kerkslavisch door middel van letters) in het bovenste deel van elke rij. De aanduiding van elke dag wordt gevolgd door een beschrijving van de heilige of het relevante feest (in zwarte letters).

Volgens het oud Byzantijns-orthodoxe gebruik begint deze jaarikoon met de maand september, aan de linkerkant van de bovenste rij. Dit exemplaar is van zeer bescheiden omvang vergeleken met de meeste jaarikonen, die vrijwel zonder uitzondering voor kerken werden geschilderd. Ondanks deze verkleining zijn de figuren nog steeds met enorme aandacht voor detail geschilderd, waardoor elke heilige herkend kan worden aan zijn of haar karakteristieke gelaatstrekken en kleding. In zekere zin kan elke dag op deze kalender beschouwd worden als een individuele ikoon.

De belangrijkste feestdag van het kerkelijk jaar, Pasen, heeft geen vaste datum, maar wordr gevierd op een zondag (de dag van de opstanding) in de lente, die elk jaar vooraf wordt bepaald, op basis van de maancyclus. Om deze reden staat de iconografie van de opstanding van Christus niet in een van de maanden, maar in het midden van deze ikoon. Daaromheen beelden twaalf scènes belangrijke momenten uit de Passiecyclus, beginnend met het Laatste Avondmaal en de voetwassing, en eindigend met de Kruisafneming en de Graflegging.

Elke heilig verklaarde heilige heeft zijn eigen feestdag op de liturgische kalender. De keuze voor deze dag wordt vaak ingegeven door de dag van de dood van de heilige, ofwel de dag waarop de heilige de hemel mocht binnentreden, maar dit is geen vaste regel. Zo kunnen de geboortedatum, een bepaald wonder, het vinden van de relikwieën, het overbrengen van de relikwieën naar het graf of de verheerlijking van een heilige ook een belangrijke rol spelen. Daarnaast kunnen er praktische redenen zijn waarom de feestdag van een heilige niet samenvalt met de datum van overlijden. Wanneer dit samenvalt met een van de belangrijke liturgische feesten, zoals de doop van Christus of het Ontslapen van de Moeder Gods, wordt het feest een of meerdere dagen uitgesteld. Er zijn ook enkele heiligen die op meer dan één dag worden herdacht. Johannes de Voorloper (de Doper) is een ietwat ‘extreem’ voorbeeld hiervan: de geboorte van Johannes wordt gevierd op 24 juni en zijn onthoofding op 29 augustus. Daar komt bij dat de orthodoxe kerk feesten heeft voor de conceptie van Johannes de Voorloper (23 september), de eerste en tweede vinding van het hoofd van Johannes  (24 februari), de derde vinding (25 mei) en de synaxis van Johannes de Voorloper (7 januari).