H2683

Gastvrijheid van Abraham (‘Svyetaya Troitsa’)

Regio: Rusland
Periode: 17e eeuw
Afmeting: 33 x 28.5 cm

Omschrijving

Een kleurrijke en decoratieve Russische ikoon van de Gastvrijheid van Abraham, ofwel de Oudtestamentische Triniteit, 17e eeuw.

De iconografie van de Oudtestamentische Triniteit is gebaseerd op de compositie van Andrej Rublyovs beroemde ikoon van de gebeurtenissen beschreven in het boek Genesis, waarin ‘drie jonge mannen’ verschijnen voor aartsvader Abraham en zijn vrouw Sara en hen voorspellen dat, ondanks hun gevorderde leeftijd, ze een zoon krijgen die het begin zal zijn van een groot nageslacht. Vroegchristelijke theologen interpreteerden het bezoek van de drie mannen, die ook als engelen worden aangeduid, als een manifestatie van de drie-enige God. Ikonen van de Oudtestamentische Triniteit worden ook wel de Philoxenia (gastvrijheid) van Abraham genoemd.

De engelen wijzen naar de tafel, waar drie kelken staan. Abraham staat naast de engelen, hij is een stuk kleiner afgebeeld, uit respect voor het goddelijke. Links op de achtergrond is een gebouw te zien. Dit gebouw stelt de tent van Abraham voor. Sara kijkt door het raam. Aan de rechterkant van het gebouw staat een boom in de diepte, het is de eik van Mamre die in het Genesisverhaal wordt genoemd.

De iconografie van de gastvrijheid van Abraham wordt in de oosters-orthodoxe kerk gebruikt als icoon voor Pinksteren. Tijdens Pinksteren wordt in bijna alle christelijke kerken de Heilige Drie-eenheid, ook wel de Heilige Triniteit genoemd, herdacht. Het dogma van de Triniteit staat centraal in de christelijke theologie en impliceert dat de Ene God bestaat in drie Personen, namelijk God de Vader, God de Zoon (Jezus Christus) en de Heilige Geest. Deze Personen kunnen worden onderscheiden, maar kunnen niet worden gescheiden – God is tenslotte één. Op  Eerste Pinksterdag wordt het Feest van de Drie-eenheid gevierd, op Tweede Pinksterdag de uitstorting van de Heilige Geest.

Het afbeelden van de Drie-eenheid op een ikoon is geenszins vanzelfsprekend, want in eerste instantie zou God de Vader strikt genomen niet afgebeeld moeten worden. Ikoonschilders mogen immers alleen afbeelden wat met mensenogen is gezien. Volgens dit gebod kan God niet worden afgebeeld in zijn goddelijke natuur. In vroege Byzantijnse schilderingen werd daarom alleen de hand van God afgebeeld als een teken van het goddelijke. God is echter aan mensen verschenen en deze verschijningen kunnen wél op ikonen worden afgebeeld. Om deze reden is het bezoek van de drie engelen aan Abraham (Gen. 18) de enige ikoon van de Heilige Drie-eenheid die erkend wordt door de Orthodoxe Kerk. In Genesis 18 vertelt het eerste vers dat God aan Abraham verscheen, waarna drie mannen Abraham bezoeken in de buurt van de eikenbossen van Mamre, waar Abraham voor zijn tent zit. Abraham nodigt de mannen uit om onder een boom te rusten en te eten.